Stosowanie analiz finansowych to świadome zarządzanie firmą

PRZETESTUJ TERAZ ▶︎

Model Beneisha (M-score) – 1999

Sposób obliczania

Wzór na wartość modelu Beneisha: -4,84 + 0,920DSRI + 0,528GMI + 0,404AQI + 0,892SGI + 0,115DEPI - 0,172SGAI + 4,679TATA - 0,327LVGI

gdzie:

  • Znaczenie DSRI - wskaźnik rotacji należności, GMI - wskaźnik marży brutto, AQI - wskaźnik jakości aktywów, SGI - wskaźnik dynamiki sprzedaży, DEPI - wskaźnik amortyzacji, SGAI - wskaźnik kosztów, TATA - wskaźnik różnic memoriałowych, LVGI - dźwignia finansowa

Opis modelu

Probitowy model Beneisha M-score zaliczany jest do najbardziej znanych metod detekcji manipulacji księgowych.
Prof. M. D. Beneish z Indiana University badał dane finansowe amerykańskich spółek giełdowych za lata 1982-1992. W grupie spółek znajdowały się również te, które zostały uznane przez SEC za podmioty dokonujące manipulacji księgowych.
W modelu wykorzystano trzy grupy wskaźników:

  1. wskaźniki sygnalizujące przyszłą efektywność prowadzonej działalności,
  2. wskaźniki związane z przepływami pieniężnymi i różnicami memoriałowymi,
  3. wskaźniki ilustrujące motywację menadżerów do manipulowania danymi.

Ostatecznie w modelu wykorzystano zestaw ośmiu wskaźników porównujących rok (t), w którym dokonano manipulacji księgowych, z rokiem wcześniejszym (t – 1) wolnym od manipulacji księgowych. Do każdego wskaźnika przypisano wagi (współczynniki).

Interpretacja wartości modelu M

  • – wartość powyżej wartości granicznej oznacza, że sprawozdanie może być manipulowane. Wartość -1,78 wynika z korekty wprowadzonej w 2012 r.
    • Dokładność modelu:
      • 76% w pierwszym okresie po dokonaniu manipulacji,
      • 66% w drugim roku po dokonaniu manipulacji księgowych
    • Na podstawie analizy sytuacji przedsiębiorstw, które dokonały manipulacji księgowych, Beneish zauważył, że typowi manipulatorzy:
      • mają bardzo wysokie tempo wzrostu przychodów ze sprzedaży (SGI),
      • stosują agresywną księgowość (wskaźniki DSRI, DEPI, TATA)
      • mają pewne trudności, na które wskazują wysokie wartości wskaźników (AQI, GMI, SGAI, LVGI) czyli: spadek marży brutto, wzrost udziału kosztów stałych, wzrost zadłużenia, pogorszenie jakości aktywów.
    • Uwagi do interpretacji i zastosowania modelu:
      • model ocenia prawdopodobieństwo występowania manipulacji w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstwa i pozwala oddzielić "manipulatorów" od "niemanipulatorów",
      • aby model był skuteczny w okresie (t - 1) przedsiębiorstwo nie może manipulować wynikiem księgowym, w przeciwnym wypadku porównanie danych z dwóch okresów, które poddano manipulacjom będzie dawać niewłaściwe wyniki,
      • poszczególne wskaźniki są jedynie sygnałem potencjalnej manipulacji, które mogą wskazywać na dalsze kierunki szczegółowych badań (np. analiza poziomu kosztów, analiza przyczyny zmian poziomu przychodów ze sprzedaży i należności),
      • należy sprawdzić, czy w analizowanym okresie nie wprowadzono zmian w założeniach polityki rachunkowości przedsiębiorstwa.


    Szczegółowy opis poszczególnych wskaźników oraz analiza ich wpływu na wynik funkcji M

    DSRI – wskaźnik rotacji należności

    Sposób obliczania

    Wzór na DSRI: (należności krótkoterminowe_t / przychody netto ze sprzedaży_t) / (należności krótkoterminowe_t-1 / przychody netto ze sprzedaży_t-1)

    Waga wskaźnika: +0,920
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,412
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,030

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę zmiany poziomu należności w relacji do poziomu sprzedaży pomiędzy okresem (t) a okresem (t – 1).
    • Znaczny wzrost należności w stosunku do wzrostu przychodów ze sprzedaży (wskaźnik większy od 1) zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji zyskami (efekt sztucznego zawyżania przychodów ze sprzedaży).
    • Zmiany mogą też wynikać ze zmiany polityki kredytowania odbiorców (należy sprawdzić).
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    GMI – wskaźnik marży brutto

    Sposób obliczania

    Wzór na GMI: ((przychody netto ze sprzedaży_t-1 - koszt własny sprzedanych produktów, towarów i materiałów_t-1) / przychody netto ze sprzedaży_t-1) / ((przychody netto ze sprzedaży_t - koszt własny sprzedanych produktów, towarów i materiałów_t) / przychody netto ze sprzedaży_t)

    Waga wskaźnika: +0,528
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,159
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,017

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W wariancie porównawczym RZiS koszt własny sprzedanych produktów, towarów i materiałów to koszty ogółem (pozycja B) pomniejszone o koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby (pozycja A.III) skorygowane o zmianę stanu produktów (pozycja A.II).
    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę marży brutto na sprzedaży pomiędzy okresem (t) a okresem (t - 1). Zalecana wartość wskaźnika wynosi 1.
    • Pogorszenie marży na sprzedaży (wskaźnik większy od 1) może zwiększać prawdopodobieństwo manipulacji księgowych.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    AQI – wskaźnik jakości aktywów

    Sposób obliczania

    Wzór na AQI: (1 - (aktywa obrotowe_t + rzeczowe aktywa trwałe_t) / aktywa ogółem_t) / (1 - (aktywa obrotowe_t-1 + rzeczowe aktywa trwałe_t-1) / aktywa ogółem_t-1)

    Waga wskaźnika: +0,404
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,228
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,031

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę udziału pozostałych aktywów trwałych (innych niż rzeczowe aktywa trwałe) w sumie aktywów. Przyszłe korzyści z tytułu wykorzystania tych aktywów są mniej pewne, a więc ich wyższy udział w sumie aktywów wskazuje na pogorszenie jakości aktywów.
    • Pogorszenie jakości aktywów (wskaźnik większy od 1) zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji księgowych w związku z kapitalizacją i odroczeniem kosztów.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    SGI – wskaźnik dynamiki sprzedaży

    Sposób obliczania

    Wzór na SGI: przychody netto ze sprzedaży_t / przychody netto ze sprzedaży_t-1

    Waga wskaźnika: +0,892
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,581
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,133

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik porównuje wartość sprzedaży w okresie (t) i (t - 1).
    • Wzrost dynamiki sprzedaży (wskaźnik powyżej 1) może zwiększać prawdopodobieństwo manipulacji księgowych.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    DEPI – wskaźnik amortyzacji

    Sposób obliczania

    Wzór na DEPI: (amortyzacja_t-1 / (amortyzacja_t-1 + środki trwałe_t-1)) / (amortyzacja_t / (amortyzacja_t + środki trwałe_t))

    Waga wskaźnika: +0,115
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,072
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,007

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę relacji amortyzacji do wartości brutto środków trwałych w okresie (t) i okresie (t - 1).
    • Wartości wskaźnika powyżej 1 mogą świadczyć o obniżeniu stawek amortyzacji lub wydłużeniu okresu amortyzacji, w efekcie czego niższe będą koszty działalności operacyjnej i wyższy wynik finansowy.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    SGAI – wskaźnik kosztów

    Sposób obliczania

    Wzór na SGAI: ((koszty zarządu_t + koszty sprzedaży_t) / przychody netto ze sprzedaży_t) / ((koszty zarządu_t-1 + koszty sprzedaży_t-1) / przychody netto ze sprzedaży_t-1)

    lub

    Wzór na SGAI: (koszty działalności operacyjnej_t / przychody netto ze sprzedaży_t) / (koszty działalności operacyjnej_t-1 / przychody netto ze sprzedaży_t-1)

    Waga wskaźnika: -0,172
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,107
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,085

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    Pierwszy wzór dotyczy wariantu kalkulacyjnego RZiS. W przypadku wariantu porównawczego RZiS, ponieważ pozycje z licznika nie są wyodrębnione przyjmuje się drugi z przedstawionych wzorów.
    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę dysproporcji w relacjach pomiędzy poziomem kosztów a sprzedażą w kolejnych okresach, które mogą świadczyć o manipulacjach księgowych.
    • Wartość wskaźnika powyżej 1 może świadczyć o skłonności do manipulacji księgowych.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    TATA – wskaźnik różnic memoriałowych

    Sposób obliczania

    Wzór na TATA: (zmiana kapitału obrotowego - zmiana środków pieniężnych - zmiana podatku dochodowego - amortyzacja_t) / aktywa ogółem_t

    lub

    Wzór na TATA: (aktywa obrotowe_t - środki pieniężne_t - zobowiązania krótkoterminowe_t + podatek dochodowy_t - amortyzacja_t) / aktywa ogółem_t

    Waga wskaźnika: +4,679
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 0,049
    Wartość dla "niemanipulatorów": 0,015

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę relacji ogólnej sumy różnic memoriałowych do ogólnej sumy aktywów. Suma różnic memoriałowych określana jest jako różnica pomiędzy zyskiem netto a przepływami pieniężnymi z działalności operacyjnej.
    • Wysoka wartość wskaźnika oznacza niski poziom pokrycia wyniku księgowego przepływami operacyjnymi i wskazuje na możliwość wykorzystania przez menedżerów manipulacji księgowych.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    LVGI – dźwignia finansowa

    Sposób obliczania

    Wzór na LVGI: (zobowiązania ogółem_t / aktywa ogółem_t) / (zobowiązania ogółem_t-1 / aktywa ogółem_t-1)

    Waga wskaźnika: -0,327
    Jednostka: razy
    Wartość dla "manipulatorów": 1,124
    Wartość dla "niemanipulatorów": 1,033

    Uwagi do obliczenia wskaźnika

    W systemie eanaliza.pl dla pierwszego okresu (pierwszej kolumny w tabeli wyników) przyjmujemy do obliczeń wartości z bieżącego okresu (t), ze względu na brak wartości z okresu poprzedniego (t-1).

    Interpretacja

    • Wskaźnik umożliwia ocenę relacji poziomu ogólnego zadłużenia pomiędzy okresem (t) i (t - 1).
    • Wzrost zadłużenia (wskaźnik powyżej 1) zwiększa motywację menedżerów do poprawy obrazu przedsiębiorstwa w sprawozdaniu finansowym, a więc zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia manipulacji księgowych.
    • Wyższa wartość wskaźnika zwiększa prawdopodobieństwo manipulacji.

    Źródło:
    BENEISH M.D. (1999), The Detection of Earnings Manipulation, "Financial Analysts Journal", vol. 55, no. 5.
    BENEISH M.D., LEE C.M.C., NICHOLS C. (2012), Fraud Detection and Expected Returns, Working Paper, Indiana University Bloomington.
    DALECKA A. (2015) Użyteczność modelu Beneisha w detekcji manipulacji księgowych, "Finanse, Rynki finansowe, Ubezpieczenia" nr 73, t. 1.

    Sprawdź czy przedsiębiorstwo nie manipuluje danymi w sprawozdaniach

    Na podstawie analizy modelu Beneisha możesz ocenić prawdopodobieństwo manipulacji sprawozdań finansowych.

    SPRAWDŹ TERAZ ZA DARMO ▶︎

    PL / EN